Lịch sử tà áo dài Việt Nam

Một trong những nét đặc trưng của phụ nữ Việt Nam cũng như của dân tộc Việt Nam là tà áo dài tha thướt. Ngày nay khi ngắm nhìn những thiếu nữ duyên dáng trong tà áo dài hay màu trắg tinh khôi của tà áo nữ sinh, ít người biết rằng người phát minh ra tà áo dài Việt Nam lại là một vị Chúa nhà Nguyễn, từ thời Trịnh Nguyễn phân tranh. Đó là chúa Nguyễn Phúc Khoát, người thứ 8 trong 9 đời chúa Nguyễn, ở ngôi trong những năm 1739-1765. Tương truyền ở đất Nghệ An có sấm truyền: "Bát đại thời hoàn Trung Nguyên" (Tám đời trở lại Trung Nguyên, lúc ấy có thể giải thích là sau tám đời họ Nguyễn sẽ trở lại Thăng Long - Bắc Hà. Mà Nguyễn Phúc Khoát lại chính là đời chúa Nguyễn thứ 8. Tin tưởng vào lời sấm truyền, Nguyễn Phúc Khoát quyết định chuẩn bị cho ngày trở lại Thăng Long. Ông ra một đạo chiếu hiểu dụ dân chúng, trong đó có những quy định về trang phục của nam giới và nữ giới vừa thể hiện tinh thần độc lập của nhà Nguyễn vừa mang những đặc điểm của Trung Nguyên - Bắc Hà. Chính quy định của chúa Nguyễn về trang phục cho nữ giới trong ngày hội về Trung Nguyên là bản thiết kế đầu tiên của tà áo dài Việt Nam, tuy còn thô sơ nhưng những nét căn bản giữ đến ngày nay. Chúng ta đều biết rằng sau đó lời sấm truyền không thành sự thật; chế độ Chúa Nguyễn còn kéo dài thêm một đời chúa nữa (Nguyễn PhúcThuần), Sau đó đến triều đại Tây Sơn. Mãi đến năm 1802, vua Gia Long Nguyễn Ánh mới chính thức chiếm lĩnh Bắc Hà và lên ngôi vua . Vì vậy chiếu dụ của chúa Nguyễn Phúc Khoát không được phổ dụ rộng rãi trong toàn quốc. Tuy nhiên, nó đã ảnh hưởng nhiều đến trang phục của phụ nữ vùng kinh đô Phú Xuân (Huế) và tỉnh Thừa Thiên-Huế bây giờ. Sau đó đến thế kỷ 20 mới được phổ biến rộng rãi trong toàn quốc. Từ một lời sấm truyền đến một chiếu dụ của Chúa Nguyễn đã đem lại một nét đẹp độc đáo trong đời sống và văn hóa Việt Nam: tà áo dài Việt Nam duyên dáng và tha thướt.

(Theo Tôn Thất Bình - "Chín Chúa mười ba Vua triều Nguyễn")

Đến giai đoạn 1939-1945 có đấu tranh quan điểm thẩm mỹ, áo dài lại phục hồi. Cổ áo các thiếu nữ cao từ 4-7 cm, góc tròn vải hồ cứng, vạt áo lượn, tà khép rộng bản, dài gần mắt cá chân. Cuối năm 1968-1969, áo dài khoét rộng cổ, hở vai (décolleté) của Bà Ngô Đình Nhu được "lăng xê". Đầu năm 1971 áo dài tay Raglan do bà Tuyết Mai canh tân giảm đi nhược điểm nhăn, đùn vải ở vai và nách áo. Từ đầu thập niên 70 -75 là thời kỳ áo dài mini, hippy mặc với quần tây ống xéo, ống voi tràn lan ...

Nói Với Chiếc Áo Dài

Áo dài ngoan ! Chị bỏ vào rương
Hẹn mùa sau chị lấy ra mặc lại
Kể từ hôm nay mình không còn đi học
Có một người cứ hát mãi "... bạn lòng ơi !...".

Áo dài ngoan có nhớ bài thơ
Ngày học cuối gã khờ trao tặng chị
Bài thơ chưa "nên vần nên điệu"
Chị đọc rồi, đọc nữa vẫn còn... hay .

Nhưng ba tháng đến chín mươi ngày
Chín mươi ngày chị tung tăng chân sáo
Bài thơ mang theo trong túi áo
Sợ có ngày nó rơi mất thì...

Áo dài ngoan, hãy ngủ đi !
Chị đã cất bài thơ trong đó
Để ba tháng hè chị khỏi ... nhớ
Hát ru áo dài đã có bài thơ .

Nơ Tím (Thủ Đức)

Vịnh Áo Dài

Nước Việt Nam ta có áo dài
Ngàn năm đô hộ vẫn còn hoài
Đổi thay nhiều kiểu theo Âu Mỹ
Bản chất Đông Phương cứ miệt mài
Nghĩa, trí, lễ, nhân cùng với tín
Đẹp thay năm nút kín đáo cài
Yêu kiều, diễm ảo hai tà áo
Quyến rũ mơ màng tuyệt diệu thay!

Nguyễn Đăng Khoa
Lyon 18.06.2003

Chiếc Áo Dài Tà Áo quê Hương

Em yêu mến chiếc áo dài,
Thướt tha duyên dáng đẹp hoài thời-gian.
Ngày xuân nắng trải tơ vàng,
Khoe tà áo mới ngập tràn tuổi thơ.
Lớn theo lứa tuổi học trò,
Tình che vạt trước gió lùa vạt sau.
Những ngày đẹp mãi bên nhau,
Vạt vui in dấu vạt sầu còn vương.
Đẹp sao tà áo quê-hương,
Áo dài màu trắng nhớ thương năm nào.

Phan Long