Tháp Bà Po Nagar ( tên của ngôi tháp chính thường được xử dụng để gọi chung cho nhóm tháp) nằm trên
ngọn núi Cù Lao cao khoảng hơn 20 thước , nép mình ngay cửa sông Cái, sát bên cầu Xóm Bóng
cửa ngõ dẫn vào thành phố Nha Trang chỉ cách trung tâm hơn hai cây số theo quốc lộ số 1 từ hướng Bắc.
Từ dưới chân ngọn núi nhỏ ngay sát quốc lộ, theo những bậc đá đi lên người ta sẽ gặp một khu đất bằng phẳng
khoảng hơn 200 thước vuông với 10 cột trụ bằng gạch lớn cao trên 5 thước xếp thành bốn hàng trên nền gạch ;
Theo các bậc đá lên cao tới đỉnh núi là một nền đất rộng hơn 500 thước vuông với bốn ngôi tháp di tích còn lại,
hai miếu thờ và một ngôi nhà nghỉ.
Nhóm tháp Chàm được xây dựng và tu bổ qua nhiều thời kỳ từ thế kỷ 7 đến thế kỷ 12.
Theo các tài liệu nghiên cứu của các nhà khảo cổ , khoảng năm 774 (dương lịch) vua Satysuaman cho
khởi thủy công trình kiến thiết với 5 ngôi tháp lớn nhỏ khác nhau. Đầu tiên những ngôi tháp được làm
bằng gỗ nhưng những công trình này đã bị tàn phá bởi bọn cướp biển từ Java , Nam Dương ..
Người ta cũng nghĩ rằng kiến trúc đầu tiên cũng rất có thể gồm có 6 tháp chứ không là 5 , với hai hàng tháp
song song mỗi hàng gồm 3 tháp nhưng hai ngôi tháp về hướng tây nam và chính nam đã bị biến mất.
Sự sắp xếp của những ngôi tháp Ponagar Nha Trang làm cho người ta liên tưởng đến những ngôi tháp
bằng gạch được kiến thiết vào những năm cuối thế kỷ thứ 8 tại Lolei, gần Angkor Wat – Cam Bốt
Ngôi tháp đầu tiên bằng gạch được xây vào khoảng 10 năm sau trận cướp biển năm 784 nhưng cũng
không tồn tại được lâu dài , nhóm tháp còn lại hiện tại được xây dựng vào thời đại vinh quang nhất
của lịch sử dân tộc Chàm .
Nhóm tháp hiện tại gồm có 4 ngôi tháp : một ngôi tháp chính và 3 tháp phụ mọi cửa tháp đều quay về hướng Đông,
mặt ngoài thân tháp có nhiều gờ, trụ. Tháp chính nằm về hướng tây bắc của nhóm , cao 23 thước xây thành 4 tầng,
mỗi tầng đều có cửa giả, trên thân tháp còn có nhiều tượng và hình khắc bằng đất nung, trong đó có hình Ponagar,
thần Tenexa, các tiên nữ, các loài thú: nai, ngỗng vàng, sư tử...ở 4 góc có 4 tháp nhỏ, tạo những đường nét
cực kỳ độc đáọ .
Được xây dựng vào năm 817 theo mệnh lệnh của vua Sirma, vị vua đầu tiên của nước Lâm Ấp,
ngôi tháp này được xử dụng là nơi thờ phượng nữ thần Ponagar (*)
– « xin đọc truyện : Thần Thoại Thánh Mẫu Thiên Y Ana » và người con gái bà, trong ngôi tháp có đặt
một tượng đá nữ thần Ponagar , tượng đá này thay cho bức tượng trước kia làm bằng vàng
nhưng đã bị cướp . Tượng nữ thần cao 2 thước 60 ngồi trên một Yoni lớn vuông vức cạnh 150 cm.,
tượng có 10 tay trên mỗi bàn tay nắm giữ một vật tượng trưng cho uy quyền và sự thông minh, tượng
có những đường nét mềm mại , sống động. ( ** )
Về hướng nam ngôi tháp chính có ngôi tháp nhỏ hơn đứng gần tháp chính được xây cất vào năm 774 và đã bị tàn
phá bởi những lần xâm lăng của người Mã Lai sau đó đã được vua Satyavarman tu bổ lại năm 784, ngôi tháp này
hiện nay được xử dụng làm điện thờ vị hoàng tử người Trung Hoa, vị phu quân của Thánh Mẫu Ponagar.
Về hướng nam gần ngôi tháp trung ương một ngôi tháp nhỏ kiến tạo bởi vua Jayaindravarman III vào thế kỷ thứ 12
là nơi thờ phụng 2 người con của Thánh Mẫu. Sau cùng, đàng sau ngôi tháp chính về hướng tây bắc là một
ngôi tháp phụ khác được kiến thiết thiết dưới triều đại vua Harivarman II là nơi thờ phụng cha mẹ nuôi của nữ
thần Ponagar
Được kiến tạo từ 10 thế kỷ trước nhưng tới nay chính những chuyên gia nghiên cứu vẫn chưa hiểu được người
Chàm đã xử dụng kỹ thuật nào khi xây dựng để những viên gạch nung.cỡ 20cm x 20cm chồng khít được
lên nhau mà không cần một chất keo dính nào.
Những ngôi tháp Chàm tại Nha Trang không những chỉ nổi tiếng về phương diện kiến trúc, chứng tích
của nền văn minh Chàm (Champa), mà còn là được công nhận như một tài sản lớn lao của dân tộc Việt Nam nói riêng ,
lịch sử văn minh nhân loại nói chung và ngành khảo cổ học.
Hàng năm cứ đến tháng Ba Âm Lịch tại Phường Vĩnh Phước, Nha Trang có tổ chức lễ suy tôn Nữ thần Ponagar
với các nghi lễ: tắm tượng , thay y, múa dâng Bà, đua ghe và đêm có hát bội … Số người địa phương và từ
các tỉnh xa như Phan Rang, Tuy Hoà , Đà Nẵng…đến lễ bái rất đông
(* ) Thánh Mẫu Ponagar còn được gọi là :Ponogar-taha theo người Chàm ;: Bà Chúa Đen, Chúa Ngọc ,
Chúa Tiên , Chúa Xứ theo người Việt ; Thiên-y-Ana Thánh Mẫu theo người Trung Hoa.
(**) Cũng có người cho rằng Tháp chính thờ thần Ponagar, vợ của thần Siva, tượng trưng cho sắc đẹp,
ca vũ và sáng tạo nên cung điện, lúa ngô, các loại gỗ quý còn các tháp khác thờ: thần Siva
(một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo), thần Sanhaka, thần Ganeca theo truyền thuyết là con trai thần Siva .
TỪ VŨ
Paris ; ngày 28/7/2004
|
